Schorzenia geriatryczne

Geriatria, jak żadna inna specjalność, musi mieć na uwadze wszystkie potrzeby leczonych (zdrowotne, opiekuńcze, a także nierzadko socjalne), jednak szczególne problemy sprawiają typowe (swoiste dla okresu starości) stany chorobowe, jak: upadki, odleżyny, nietrzymania zwieraczy, a także osteoporoza i dysfunkcje ośrodkowego układu nerwowego pod postacią otępienia oraz depresji.

Upadki. Upadki mogą być:

  • sporadyczne - spowodowane przyczynami zewnętrznymi (środowiskowymi),
  • spontaniczne — w następstwie przyczyn wewnętrznych (ustrojowych), takich jak zmiany starcze lub chorobowe.

Niezależnie od przyczyny mechanizm upadków zawsze polega na braku skorygowania przesunięcia środka ciężkości ciała poza zakres jego podstawy z powodu fałszywej informacji receptorowej (wzrok, czucie głębokie, równowaga) lub niesprawności odruchów, np. wynikającej ze słabości mięśni. Przyczyna bywa jednak trudna do ustalenia.

Na postępowanie okołoupaclkowe składają się:

  • zaopatrzenie szkód somatycznych,
  • psychoterapia mobilizująca do aktywności ruchowej (mimo wszystko) i clo rehabilitacji,
  • ustalenie czynników ryzyka (wiek, słaba budowa, upadki w wywiadzie, choroby, leki, środowisko),
  • oszacowanie ryzyka powtarzania się upadków (test Tinetti),
  • nauka wstawania i sygnalizowania upadku oraz wzywania pomocy,
  • korekta czynników ryzyka - oświetlenie, okulary, rewizja farmakoterapii (często redukcja), regulacja ciśnienia, wyrównanie krążenia i inne,
  • zastosowanie odpowiedniego oprotezowania (balkoniki, kule, laski, podkładki zabezpieczające itp.).

Odleżyny. Każda starsza osoba z ograniczoną mobilnością powinna mieć wykonaną ocenę zagrożenia (skala Nortona), a po skrupulatnym badaniu przedmiotowym - dokładny opis ewentualnych odleżyn, opracowany tryb zmian pozycji ciała (nawet co 2 godziny), zapewnione oprzyrządowanie przeciwoclleżynowe (materace, podkładki). Należy przestrzegać zasacl higieny. Stosuje się opatrunki pochłaniające wydzielinę i środki stymulujące gojenie się odleżyn. Należy wyeliminować zewnętrzne (nikotynizm, niektóre leki, niedostateczna pielęgnacja) lub wewnętrzne (niewydolność krążenia, cukrzyca, niedokrwistość, depresja) czynniki zagrożenia odleżynami.

Nietrzymanie moczu. Nietrzymanie moczu to bardzo przykra, uciążliwa i trudna do usunięcia, a przy tym u osób starszych (zwłaszcza u kobiet) bardzo częsta dysfunkcja dolnej części dróg moczowych. Rozróżnia się nietrzymanie moczu przejściowe (polekowe, okołoinfekcyjne, przy zaparciach stolca itp.), które częściej udaje się opanować, i nietrzymanie moczu utrwalone. Nietrzymanie moczu utrwalone występuje przy:

  • nadpobudliwości mięśnia wypierającego mocz,
  • jako nietrzymanie wysiłkowe (częściej u wieloróclek),
  • z przepełnienia pęcherza moczowego, gdy mięsień wypierający jest zbyt słaby lub droga odpływu zwężona (np. przerostem prostaty).

Każde nietrzymanie moczu wymaga dokładnego badania urologicznego, oceny dynamiki mikcji, leczenia przyczynowego, ćwiczeń usprawniających, postępowania osłonowego (pampersy, pieluchomajtki), a w ostateczności i tylko wyjątkowo także umiejętnego cewnikowania pęcherza.

Mniejsze zastosowanie mają środki farmakologiczne (pobudzające napięcie dróg moczowych bądź rozluźniające), głównie z powodu działań niepożądanych.

Nietrzymanie stolca. Przyczynami nietrzymania stolca bywają zaparcia (zwalczane środkami przeczyszczającymi), brak neurologicznej kontroli defekacji (po lekach psychotropowych, względnie w zaawansowanej cukrzycy) oraz organiczne choroby jelita grubego, jeżeli leczenie przyczynowe jest nieskuteczne, należy doprowadzić do zaparć, ale przerywanych 2 razy w tygodniu wlewkami oczyszczającymi(enema).

Osteoporoza. Osteoporoza jest chorobą metaboliczną kośćca, w której dochodzi do zmniejszenia masy kostnej, do zmian w mikroarchitekturze kości i do wzrostu ryzyka złamań, które niestety mogą być czasem pierwszym objawem schorzenia. Choroba omawiana jest najczęściej w grupie chorób reumatycznych.

Otępienie. Otępienie jest chyba najtrudniejszym zagadnieniem zdrowotnym okresu starości zarówno dla lekarza, jak i dla opiekunów oraz społeczeństwa; może najmniej dla samego chorego.

Ten stan chorobowy jest w istocie zespołem różnych jednostek klinicznych, wśród których przeważa (u około 50% chorych) choroba Alzheimera, której patomechanizm polega na pierwotnych procesach zwyrodnieniowych (beta-amyloid, zwyrodnienie neurofibrylarne neuronów) w mózgu.

Inne postacie (otępienie mieszane 25% i otępienie naczyniowe 15%) są już znacznie rzadsze. Epidemiologię choroby Alzheimera cechuje podwajanie częstości co 5 lat (między 60. a 80. rokiem życia); dotyka około 20% populacji pod koniec tego okresu.

Diagnostyka otępień obejmuje w pieiwszej kolejności różnicowanie otępienia z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. Te ostatnie polegają na upośledzeniu pamięci, ale bez zaburzeń w codziennej samodzielności i bez istotnych cech otępienia, do których obok deficytu pamięci zalicza się: zaburzenia mowy, dezorientację w czasie i przestrzeni, zaburzenia zachowań i codziennego funkcjonowania. Przy rozpoznaniu ważna jest dokładna obserwacja także innych cech klinicznych choroby, do których należą: podstępny początek, przebieg równo postępujący, wiek starczy (po 60. roku życia), narastające uzależnienie od pomocy innych osób. Pewność podnoszą dodatnie testy, jak MMSE czy test zegara. Jednakże ze względu na brak pewnych kryteriów klinicznych chorobę Alzheimera rozpoznaje się jako prawdopodobną lub możliwą, a jako pewną jedynie na podstawie obrazu histologicznego. Dlatego w zakresie diagnostyki waito korzystać z konsultacji specjalisty. Leczenie jest mało skuteczne. Wobec niedoboru aktywności układu cholinergicznego stosuje się we wczesnej fazie choroby inhibitory acetylo-cholinesterazy (donezepil, rywastygmina), względnie prekursory acetylocholiny (lecytyna, cholina), a także preparaty neuroprotekcyjne i naczynio-wo aktywne.

Rozpoznawanie różnicujące musi uwzględniać: łagodne zaburzenia poznawcze, możliwość otępienia naczyniopochodnego (o skokowym przebiegu, u chorego z miażdżycą lub nadciśnieniem tętniczym) oraz zespół depresyjny.

Depresja. Podobnie jak demencja, także depresja (melancholia) ma różne obrazy kliniczne.

Do klasycznych objawów należą:

  • obniżenie nastroju,
  • anhedonia (brak odczuwania przyjemności),
  • utrata energii.

Do drugoplanowych objawów zalicza się: zaburzenia snu, łaknienia, uporczywe myśli rezygnacyjne i czasami samobójcze, obniżone poczucie własnej wartości, urojone poczucie winy, zaburzenia uwagi i ogólne spowolnienie (niekiedy przeciwnie - ujawnia się podniecenie chorego). Znamienną cechą depresji w okresie starości jest somatyzacja objawów, kiedy to depresja może zupełnie przypominać choroby somatyczne (niewydolność wieńcową, chorobę wrzodową i inne). Ponieważ depresję udaje się zwykle opanować farmakologicznie (przez odpowiedni lek, raczej bardzo długo stosowany), warto ustawienie terapii regulującej nastrój powierzyć psychiatrze.

Leki trójpierścieniowe są na ogół źle tolerowane przez osoby starsze, wobec czego obecnie preferowane są inhibitory zwrotnego wchłaniania seroto-niny (fluoksetyna, paroksetyna i inne).

 

Komentarze
Dodaj komentarz

Odpowiadasz jako: Gość