Choroby uwarunkowane genetycznie

Częstość, w Polsce choroby uwarunkowane genetycznie występują u 2-5% żywo urodzonych noworodków, część chorób ujawnia się w wieku późniejszym.

Podział-.

  • choroby monogenowe-. autosomalne dominujące (otoskleroza, hiperchole-sterolemia rodzinna, torbielowatość nerek), autosomalne recesywne (mu-kowiscydoza, upośledzenie umysłowe, głuchota wrodzona, fenyloketo-nuria, rdzeniowy zanik mięśni), choroby sprzężone z chromosomem X (daltonizm, zespół łamliwego chromosomu X, niespecyficzny niedorozwój umysłowy, dystrofia mięśniowa Duchenne’a, hemofilia A),
  • aberracje chromosomowe: aberracje liczbowe (trisomia 21, dodatkowy chromosom X lub Y, monosomia chromosomu X, trisomia 18, trisomia 13), aberracje strukturalne (inwersje pericentryczne, translokacje zrównoważone, translokacje niezrównoważone),
  • choroby poligenowe: izolowane wady rozwojowe, choroby psychiczne, niespecyficzne upośledzenia umysłowe, występujące w starszym wieku nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, przewlekła obturacyjna choroba płuc.

Diagnostyka: wywiad osobniczy i rodzinny, badanie przedmiotowe, ocena kariotypu oraz metody cytogenetyki molekularnej, specyficzne badania biochemiczne, enzymatyczne oraz analiza DNA.

Chorobę uwarunkowaną genetycznie sugerują: obecność dwu lub więcej wad rozwojowych lub zespołu cech clysmorficznych, upośledzenie umysłowe, śpiączka, zaburzenia łaknienia, wymioty, kwasica metaboliczna w okresie noworodkowym luli niemowlęcym, zahamowanie rozwoju psychoruchowego dziecka, zaburzenie- rozwoju płciowego, pierwotny brak miesiączki, aspermia, nieprawidłowy wynik badania przesiewowego w kierunku choroby metabolicznej, ślepota lub głuchota niewiadomego pochodzenia, objawy niedoborów immunologicznych, niewiadomego pochodzenia zmiany w obrębie skóry, włosów, układu kostnego, zaburzenia krzepnięcia krwi,

Najczęstsze choroby uwarunkowane genetycznie:

  • Zespół Downa: trisomia chromosomu 21. pary, aberracja liczbowa chromosomów autosomalnych, kariotyp aneuploiclalny.

Częstość: 1 : 650-1 : 700 żywo urodzonych noworodków, ryzyko urodzenia dziecka z zespołem Downa wzrasta znacznie u kobiet po 35. roku życia (populacyjne 1,5%).

Objawy kliniczne: cechy fenotypowe (płaska potylica, skośne szpary powiekowe, zmarszczki nakątne, duży język, nisko osadzone małżowiny uszne, płaska nasada nosa, plamki Brushfielda, krótkie i szerokie dłonie, bruzdy poprzeczne dłoni, hipopiazja środkowego paliczka małego palca, duży odstęp między paluchem a II palcem, krótka szyja), niespecyficzne upośledzenie umysłowe, częste: wady wrodzone serca (VSD), przepuklina pępkowa, małe prącie, wnętrostwo, zez, zaćma, głuchota, wysokie podniebienie, hipopiazja zębów, niedrożność jelit i dwunastnicy, zarośnięty odbyt, niedoczynność tarczycy, białaczka.

  • Zespół Turnera: aberracja liczbowa chromosomów płciowych, monosomia chromosomu X.

Częstość: 1 : 2000-1 : 2500 dziewczynek.

Objawy kliniczne: niski wzrost, brak cech dojrzewania płciowego, pierwotny brak miesiączki, bezpłodność. Rozwój umysłowy na ogół prawidłowy, Cechy dysmorfii: trójkątny kształt twarzy, niedorozwój żuchwy, niska linia owłosienia na twarzy i karku, skośne ustawienie szpar powiekowych, zmarszczki nakątne, zęby hipoplastyczne, małżowiny uszne nisko osadzone, szyja krótka, płetwiasta, klatka piersiowa krótka, z szeroko rozstawionymi hipoplastycznymi brodawkami sutkowymi, wady kostno-stawowe, obrzęki limfatyczne dłoni i(lub) stóp, niedorozwój płytek paznokciowych, znamiona barwnikowe na skórze. Często współistnieją wady serca (koarktacja aoity) nerek, przewodu pokarmowego, nadciśnienie samoistne, choroby autoim-munologiczne.

Postępowanie-, rozpoznanie na podstawie badania fizykalnego, oznaczenia kariotypu; opieka wielospecjalistyczna, zwłaszcza endokrynologiczna i psychologiczna.

  • Zespół Klinefeltcra: aberracja liczbowa chromosomów płciowych, kario-typ 47, XXY.

Częstość 1 : 1000 noworodków płci męskiej.

Objawy kliniczne-, diagnoza stawiana zwykle przy ustalaniu przyczyn bezpłodności i hipogonaciyzmu.

Charakterystyczne cechy, zaburzone proporcje ciała, narządy płciowe -jąclrrf małe, słabo wykształcone wtórne cechy płciowe, ginekomastia, wnętrostwo, spodziectwo, niedorozwój prącia, słabe mięśnie. Poziom inteligencji z reguły prawidłowy.

  • Zespół Edwardsa: trisomia chromosomu 18. pary.

Częstość-. 1 : 3000-1 : 6000 żywych urodzeń.

Objawy kliniczne-, cechy dystrofii u noworodka z małą masą urodzeniową (często ciąża przenoszona), w wywiadzie 'mała ruchliwość płodu, obecność pojedynczej tętnicy pępowinowej, niedorozwój łożyska. 10% dzieci przeżywa 1 rok życia, wykazując upośledzenie rozwoju.

Charakterystyczne cechy, małogłowie, nisko osadzone uszy, niedorozwój żuchwy, wypukła potylica, rozszczep wargi i(lub) podniebienia, wady gałek ocznych, charakterystyczny układ dłoni, stopy łyżwiaste, koślawość kolan, często wrodzone wady serca (VSD, PDA, zwężenie zastawki tętnicy płucnej), przepuklina przeponowa, krótki mostek, szeroko rozstawione brodawki sutkowe, nerka podkowiasta, mała miednica, wnętrostwo, hipogenitalizm.

  • Zespół Pataua: trisomia chromosomu 13.

Częstość: 1 : 5000-1 :12 000 żywych urodzeń. Zazwyczaj jest cechą le-talną, 90% niemowląt umiera w 1. roku życia (50% w okresie noworodkowym), wykazując głębokie upośledzenie rozwoju psychoruchowego.

  • Zespół krzyku kota (cri du chat syndronie): aberracja strukturalna chromosomu 5.

Częstość: 1 : 50 000.

Objawy kliniczne: charakterystyczny płacz (miauczenie kota); wady wrodzone, zaburzenia oddychania są przyczyną dużej umieralności w okresie noworodkowym i niemowlęcym, u dzieci starszych dominuje głębokie upośledzenie umysłowe, mała masa urodzeniową, małogłowie, zmarszczki na-kątne, antymongoidalne szpaiy powiekowe, niedorozwój żuchwy, nisko osadzone uszy, brodawki przeduszne, zniekształcenia kręgosłupa, wady serca, przepukliny pachwinowe, przegroda odbytu, krótkie kości śródręcza, bruzda poprzeczna dłoni, częściowy palcozrost.

  • Zespół DiGeorge’a (zespół podniebienno-iwarzowo-paliczkowy): mikro-delecja qll,2 chromosomu 22. paiy.

Cechy charakterystyczne-, brak lub hipoplazja grasicy i przytarczyc, obniżenie stężenia wapnia w surowicy w okresie noworodkowym, deficyt odporności komórkowej.

  • Zespół Williamsa: mikroclelecja w regionie 7qll,23.

Objawy kliniczne-, specyficzny typ osobowości (chorzy są bardzo przyjacielscy, łatwo nawiązują znajomości), zaburzenia gospodarki wapniowej w okresie noworodkowym i niemowlęcym (hiperkalcemia), hipotonia, trudności w karmieniu, słaby przyrost masy ciała, opóźnienie rozwoju psychoruchowego, trudności w nauce, wady układu krążenia (nadzastawkowe zwężenie aorty, obwodowe zwężenie gałęzi tętnic płucnych), wady nerek, przepukliny pachwinowe, dysmorfia twarzoczaszki.

  • Zespół Pradera-Willego: clelecja 15ql 1—13 w chromosomie Y.

Objawy kliniczne-, po urodzeniu brak odruchu ssania, hipotonia mięśniowa, upośledzenie rozwoju psychoruchowego; w drugiej fazie nadmierne łaknienie, otyłość, upośledzenie rozwoju umysłowego.

Cechy charakterystyczne: niski wzrost, dysmorfia twarzy (clolichocefalia, wąski wymiar dwuczołowy, migdałowate szpary powiekowe, usta małe z wąską górną wargą, kąciki ust ku dołowi), hipopigmentacja skóry i włosów, hipogonaclyzm, hipogenitalizm, małe dłonie i stopy.

  • Zespół Angełmana („happypuppet" syndrome- napady śmiechu nieadekwatne do sytuacji): clelecja 15qll-13 pochodzenia matczynego.

Objawy kliniczne: głębokie upośledzenie umysłowe, brak rozwoju mowy, ataksja, padaczka, niski wzrost oraz dysmorfia twarzy (płaska potylica, makrostomia, wystający język, duża żuchwa, szeroko rozstawione zęby, zez), hipopigmentacja skóry i włosów.

 

Komentarze
Dodaj komentarz

Odpowiadasz jako: Gość