Upośledzenie umysłowe

Upośledzenie umysłowe rozpoznaje się, gdy występuje zahamowany lub niepełny rozwój umysłowy powodujący obniżenie umiejętności stanowiących o ogólnym poziomie inteligencji: zdolności poznawczych, mowy, funkcji niotorycznych, społecznych. Znaczenie zasadnicze ma istotnie niższe od przeciętnego funkcjonowanie intelektualne. Na upośledzenie umysłowe wskazuje niski iloraz inteligencji [(IQ), oceniany za pomocą standaryzowanych testów, poniżej granicy 2 odchyleń standardowych od średniej wyznaczonej dla danego testu, np. dla skali Wechslera poniżej 70 punktów), oraz obniżenie zdolności adaptacyjnych, przejawiające się zmniejszoną zdolnością do komunikowania się, stanowienia o sobie, prowadzenia domu, uczenia się, systematycznej pracy, dbania o zdrowie i własne bezpieczeństwo. Do rozpoznania upośledzenia umysłowego niezbędna jest całościowa ocena funkcjonowania psychospołecznego, wartość IQ ma znaczenie orientacyjne. Iloraz inteligencji i możliwości adaptacyjne mogą się zmieniać pod wpływem korzystnych czynników środowiskowych, działań rehabilitacyjnych lub zaniedbań. Upośledzenie umysłowe dotyczy około 1% populacji, przy czym 85% stanowią upośledzenia w stopniu lekkim. Upośledzenie jest wynikiem działania wielu czynników: genetycznych (np. trisomia chromosomalna 21 -zespół Downa), czynników działających w ciąży i okresie okołoporodowym, we wczesnym okresie rozwojowym. Upośledzenie może też wynikać z braku właściwej stymulacji rozwoju: zaniedbania fizycznego, intelektualnego i emocjonalnego. Obraz kliniczny upośledzenia umysłowego ściśle wiąże się ze stopniem jego nasilenia. W zależności od głębokości zaburzeń wyróżnia się:

  • Upośledzenie umysłowe lekkie (według ICD-10 IQ 50-69). Rozwój w pierwszych latach życia może przebiegać prawidłowo lub z nieznacznym opóźnieniem, zabawy są jednak prymitywne, a rozwój mowy charakteryzuje obniżony zasób słownictwa, prostota budowy tworzonych zdań, niewielka zdolność myślenia abstrakcyjnego, wyciągania wniosków i związana z tym kontrola postępowania. Dzieci z lekkim upośledzeniem umysłowym są w stanie przy pomocy innych osób opanować na poziomie podstawowym wiadomości z zakresu czterech klas szkoły podstawowej. Większość osób w okresie dorosłości może funkcjonować samodzielnie, opanowuje na poziomie podstawowym czytanie i pisanie, posługuje się pieniędzmi i załatwia nieskomplikowane sprawy w urzędach.
  • Upośledzenie umysłowe umiarkowane (IQ 35—49). Osoby z tym zaburzeniem od początku mają wyraźnie opóźniony rozwój psychoruchowy, a ich mowa jest uboga, o uproszczonej strukturze. Umiejętność czytania i pisania ogranicza się do bardzo prostych tekstów czy zdań. Mogą nauczyć się samoobsługi, korzystania z prostych urządzeń i środków komunikacji, zwykle są w stanie zaadaptować się do życia społecznego, lecz stale wymagają wsparcia i nadzoru w prostej pracy.
  • Upośledzenie umysłowe znaczne (IQ 20-34). Tylko u niektórych osób po okresie dzieciństwa dochodzi do rozwoju mowy ograniczającego się do wypowiadania niewielu słów i bardzo prostych zdań. Możliwe jest opanowanie samoobsługi i wykonywanie prostych prac pod ścisłym nadzorem.
  • Upośledzenie umysłowe głębokie (IQ < 20). Od początku istotne opóźnienie rozwoju psychoruchowego intelektualnego, brak rozwoju mowy. Temu upośledzeniu często towarzyszą wady rozwojowe oraz inne zaburzenia somatyczne i psychiczne.

U osób upośledzonych umysłowo znacznie częściej niż w populacji ogólnej występują zaburzenia psychiczne: zaburzenia zachowania i emocji, nastroju, lękowe, nadruchliwość, zaburzenia kontroli impulsów, stereotypie. Podstawowa forma opieki nad osobami upośledzonymi to rehabilitacja, której celem jest stymulacja rozwoju, zapobieganie pogłębieniu się upośledzenia oraz wyrównywanie różnorodnych deficytów i poprawa możliwości adaptacyjnych. Leczenie współistniejących zaburzeń psychicznych wymaga rozpoznania ich przyczyn i rozważnego doboru farmakoterapii.

 

Komentarze
Dodaj komentarz

Odpowiadasz jako: Gość