Zasady postępowania z chorym w terminalnej fazie choroby nowotworowej

Prawie wszyscy nieuleczalnie chorzy na nowotwory złośliwe odczuwają w schyłkowym okresie choroby nowotworowej różnorodne dolegliwości pogarszające jakość ich życia. Celem medycyny paliatywnej jest łagodzenie tych objawów oraz objęcie chorego całościową opieką medyczną, psychologiczną i duchową. Odbywa się to w wyspecjalizowanych jednostkach, takich jak poradnie leczenia bólu działające zwykle przy ośrodkach onkologicznych oraz hospicja domowe i stacjonarne. Poniżej omówiono najczęstszy objaw zaawansowanej choroby nowotworowej, z którym może zetknąć się lekarz rodzinny, czyli ból.

Chory na zaawansowany nowotwór może mieć schorzenie współistniejące, które zawsze należy wykluczyć. Pojawienie się np. gorączki i narastanie duszności u chorego z przerzutami do płuc nie musi świadczyć o postępie nowotworu, ale o zapaleniu płuc.

Ból odczuwa 60-90% chorych na zaawansowane nowotwoiy. Jest objawem budzącym największy lęk i niewłaściwie kontrolowany dramatycznie pogarsza jakość życia. Pod względem patof izjologii wyróżnia się bóle receptorowe (somatyczne i trzewne) oraz neuropatyczne (niereceptorowe). Mają one różną wrażliwość na poszczególne grupy analgetyków i leków wspomagających. Bóle somatyczne powstają po aktywacji nocyceptorów znajdujących się w skórze lub tkankach miękkich (np. bóle kostne i tkanek miękkich). Chorzy mogą dokładnie określić ich umiejscowienie i zasięg. Bóle trzewne wynikają z pobudzenia receptorów zlokalizowanych przede wszystkim w otrzewnej i opłucnej. Chory nie może precyzyjnie określić ich położenia. Mają charakter tępego ucisku lub kolki. Bóle neuropatyczne powstają na skutek ucisku lub naciekania przez nowotwór staiktur nerwowych (np. ból towarzyszący guzowi szczytu płuca wynikający z naciekania splotu barkowego). Ze względu na czas trwania bóle dzielą się na ostre, przewlekłe (trwają powyżej 3 miesięcy) oraz przebijające (gwałtowne, ostre bóle nakładające się na ból przewlekły). Tylko ‘/3 chorych odczuwa jeden rodzaj bólu, większość - dwa lub więcej rodzajów. Bardzo ważne jest rozpoznanie rodzaju bólów występujących u chorego i określenie ich przyczyny.

Podstawową rolę w leczeniu bólów receptorowych odgrywają analgetyki podawane zgodnie z tzw. drabiną analgetyczną. Typowe dolegliwości mogą być skutecznie leczone przez każdego lekarza przestrzegającego podstawowych zasad. Obowiązuje stosowanie leków w stałych odstępach wynikających z ich czasu działania. Błędem jest zlecanie choremu z zaawansowaną chorobą nowotworową leków wyłącznie doraźnie, w razie bólu, a nie na stałe. Preferowaną drogą podawania jest droga doustna i ewentualnie przezskórna. W łagodnych bólach stosuje się niesteroido-we leki przeciwzapalne (np. paracetamol nawet 1 g co 4 godziny, ketopro-fen 100 mg co 8 godzin), a w silniejszych dołącza się do nich opioidy (tramadol, morfina doustnie w preparatach o przedłużonym działaniu, fenta-nyl przezskórnie, nie należy podawać petydyny). Należy pamiętać o przepisaniu leku szybko działającego do podawania doraźnego w bólach przebijających. Nie wolno kojarzyć tramadolu z morfiną lub fentanylem. Pomocniczo w bólach trzewnych stosuje się leki rozkurczowe. Konieczne jest przeciwdziałanie zaparciom będącym nieodłącznym objawem niepożądanym opioidów. Bóle neuropatyczne dość słabo reagują na opioidy i wymagają skierowania do specjalistycznej poradni.

 

Komentarze
Dodaj komentarz

Odpowiadasz jako: Gość