Rozmiar tekstu: pomniejsz tekst resetuj tekst powiększ tekst drukuj

Tężec

Tężec to ostra, niezaraźliwa choroba zakaźna, wywołana przez egzotoksynę laseczki tężca (Clostridium tetani). 80% zakażeń powstaje wskutek nawet niegroźnych skaleczeń i przedostania się drobnoustrojów do rany wraz z glebą, kurzem lub skażoną wodą.

Objawy tężca

Charakterystycznym objawem infekcji laseczką tężca jest skurcz mięśni, który może obejmować różne partie ciała w zależności od typu zakażenia. Wyróżnia się trzy formy tężca:

  • postać miejscowa – najłagodniejsza w przebiegu, charakteryzująca się bólem, uczuciem zesztywnienia i skurczem mięśni w miejscu i okolicy zranienia; objawy mogą utrzymywać się do kilku tygodni i samoistnie ustępować, choć najczęściej przechodzą w postać uogólnioną;
  • postać uogólniona – rozpoczyna się kilkoma objawami grypopodobnymi: bólami głowy, rozdrażnieniem, osłabieniem i ogólnym zesztywnieniem mięśni; w miejscu zranienia może pojawić się uczucie drętwienia, a 50% zachorowań towarzyszy szczękościsk, wymuszający na twarzy chorego grymas zwany „uśmiechem sardonicznym”; w późniejszym stadium choroby pojawia się sztywność karku i skurcz mięśni tułowia, powodując łukowate wyprężenie ciała, które może prowadzić nawet do uszkodzenia kręgosłupa;
  • postać mózgowa – rozwija się w przypadku ran twarzy i głowy, a także jako konsekwencja zapaleń w obrębie ucha środkowego, prowadząc do porażenia nerwów czaszkowych.

Profilaktyka i leczenie

Jedynym sposobem zapobiegania tężcowi jest szczepienie ochronne. W Polsce dzieci objęte są planem obowiązkowych szczepień przeciwtężcowych, które wykonuje się w czterokrotnie w pierwszych dwóch latach życia dziecka, po czym podaje się dawki przypominające w 6, 14 i 19 roku życia.

Osoba dorosła chcąca uchronić się przed zachorowaniem, powinna być szczepiona w regularnych odstępach czasu, nie rzadziej niż co 10 lat. Jeśli zaniedba się harmonogram szczepień lub od ostatniej dawki minęło więcej niż 10 lat, w przypadku poważnych zranień profilaktycznie podaje się szczepionkę oraz antytoksynę tężcową.

Podobnie postępuje się, gdy dojdzie do zakażenia, tyle, że chory najczęściej zostaje umieszczony na oddziale intensywnej opieki medycznej, gdzie podaje się również antybiotyki i leki uspokajające, w celu złagodzenia napięcia mięśniowego i uniknięcia drgawek.

Komentarze
Dodaj komentarz

Odpowiadasz jako: Gość

  1. kalia (Gość)

    Jest to ostre zakażenie przyranne.
    Czynnik etiologiczny: Laseczka tężca (Clostridium tetani) – beztlenowiec Gram-dodatni o kształcie rakiety tenisowej. Produkuje jad. Tworzy zarodniki oporne na działanie czynników środowiska zewnętrznego. Formy wegetatywne rozwijają się w środowisku o zmniejszonym potencjale oksydoredukcyjnym – giną po 10min w 65C, przetrwalniki dopiero po 20min w 115C.
    Przyczyną zakażenia jest materiał zanieczyszczony zarodnikami tężca (ziemia, kurz). Rezerwuarem jest p.pok zwierząt (konie, ale także ludzie) oraz gleba zanieczyszczona odchodami.
    Wrota zakażenia: uszkodzone powłoki brzuszne, błony śluzowe, narząd rodny po porodzie, poronieniu, pępowina noworodka. Zarodniki mogą przetrwać w ranie miesiące-lata oczekując na dogodne warunki, dlatego należy dokładnie oczyszczać rany. Praktycznie nie ma takiego zanieczyszczonego skaleczenia, które nie mogłoby spowodować tężca.

    Najwięcej zachorowań odnotowuje się latem i jesienią (prace na polach).

    Profilaktyka: dzieci szczepionka Di-Per-Te, dorośli szczepionka monowalentna. Należy dążyć do stanu, w którym w przypadku zranienia
    wystarczy uodpornienie czynne za pomocą anatoksyny bez konieczności podawania antytoksyny. Miano zapewniające odporność wynosi 0,01- 0,1j.a./cm3 i uzyskiwanie jest po 3 dawce szczepionki.
    Właściwe opracowanie rany zapewnia usunięcie laseczek tężca, dopływ krwi i utlenowanie tkanek, co hamuje rozwój bakterii.
    Uodpornienie bierne:
    Podanie antytoksyny s.c lub i.m. w ilości 1cm3 – 3000j.a. po wykonaniu prób uczuleniowych (surowica końska lub bydlęca). Podaje się metodą Bezretki.

    Ludzka immunoglobulina 250j. i.m. w przypadku zranień w szczególnie zagrożonych przypadkach.

    Patogeneza tężca:
    1. Produkcja właściwego jadu – tetanospasminy
    a) Białko o masie 67kDa zawierające azot, siarkę i fosfor, wędrująca z beta-globulinami w elektroforezie.
    b) Jad przez krew lub nerwy obwodowe trafia do ośrodkowego układu nerwowego zwłaszcza do stref subsynaptycznych pośrednich rdzenia, co powoduje zahamowanie fizjologicznego procesu hamowania.
    c) Dochodzi do wzmożonego pobudzenia neuronów ruchowych i wzrostu napięcia mięśniowego oraz kurczów tężcowych pod wpływem nawet małych bodźców.
    d) Prawdopodobny jest też mechanizm prowadzący do zahamowania AChE i „zatrucia” acetylocholiną.
    e) Dochodzi do wtórnych zaburzeń gospodarki węglowodanowej, lipidowej, wymiany gazowej, aktywności adrenergicznej.
    f) Dawka śmiertelna tetanospasminy =0,01mg

    2. Produkcja dodatkowego jadu – tetanolizynę:
    a) Zbliżona do innych hemolizyn bakteryjnych
    b) Powoduje lizę erytrocytów, narusza strukturę fagocytów, powoduje miejscową martwicę tkanek.

    Przebieg kliniczny:
     Okres wylęgania zwykle 1-3 tyg, ale może być do 2 dni i ponad miesiąc (od wniknięcia do pierwszego objawu) – im krótszy tym cięższy przebieg choroby, trudny do określenia.
     Okres przedprężeni owy (time of onset) – od pierwszego objawu do pojawienia się prężeń tężcowych
     do 48h – ciężki przebieg
     3-4dni – umiarkowany
     Ponad 4 dni – lekki

    Objawy:
    1. Parestezje w okolicy zranienia
    2. Niepokój, podrażnienie, bóle głowy, poty, uczucie napięcia mięśni („reumatyczne”) – tzw. aura tetanica
    3. Wzmożone napięcie żwaczy (szczękościsk) oraz mięśni połykowych – trudności w połukaniu
    4. Wzrost napięcia mm. mimicznych – risus sardonicus
    5. Stopniowe zajęcie mm. szyi, tułowia, kkd. I brzucha. Zwykle kkg zostają wolne
    6. Wzmożenie odruchów fizjologicznych
    7. Prężenia tężcowe
    a) Dotyczą równocześnie wielu grup mm.
    b) Bardzo bolesne
    c) Mogą obejmować mm. oddechowe (duszenie się – zanik oddechu, poty, wzrost RR, sinica)
    d) Zwykle trwają do kilkunastu sekund
    e) Gwałtowny skurcz wszystkich mięśni powoduje opistotonus – usztywnienie całego ciała
    f) Świadomość jest cały czas zachowana.
    g) Może dojść do nieodwracalnych zmian w mózgu
    h) Może być niezbędna intubacja lub trachwotomia, wspomagany oddech i odsysanie wydzieliny z dróg odd. Oraz zastosowanie leków zwiotczających (typu kurary).
    i) Mogą wystąpić kompresyjne złamania kręgów (zwykle Th4-6)

    Tężec może wystąpić pod postacią miejscową ograniczając objawy do miejsca zranienia.
    Rozpoznanie: jednoznaczne klinicznie, czasem wymaga różnicowania z zatruciem strychniną (brak wzmożonego napięcia mięśni w okresie bezprężeniowym) lub tężyczką
    Rokowanie zależy od zabezpieczenia funkcji życiowych. Śmiertelność wynosi 20-30%.

    Leczenie:
    1. Surowica przeciwtężcowa nie ma znaczenia decydującego.
    Dawka wynosi 20-80tyś j. jednorazowo, w ciężkich przypadkach połowa i.v we wlewie). Teoretycznie ma neutralizować jad we krwi i ranie, który nie uległ jeszcze trwałem związaniu w tkankach.
    2. Ludzka immunoglobulina p/tężcowa 5000-6000j. – nie zagraża wstrząsem, działa dłużej.
    3. Stosowanie anatoksyny po 1cm3 i.m. lub s.c. 3x co 3 dni. Potem jak przy szczepieniu ochronnym.
    4. Antybiotyki (penicylina, tetracykliny) – leczenie uzupełniające.
    5. Leczenie zabezpieczające i podtrzymujące ma podstawowe znaczenie.
    6. Zamiast leków zwiotczający można zastosować duże dawki Luminalu, diazepamu, Fenactilu, Dolantinu)
    7. Bilans wodno-elektrolitowy i kwasowo-zasadowy, kontrola układu krążenia, oddechowego, nerek.
    8. Żywienie przez zgłębnik jak najszybciej.
    9. Leczenie uzupełniające plazmą i krwią.